Kripto para nedir?

Kripto para veya kripto varlıklar işlem güvenliği açısından şifreleme (kriptografi) kullanılan ve günümüzdeki nakit paralara alternatif olarak doğmuş olan varlıklardır. Kripto paraların fiziki bir karşılığı olmadığından bunları tamamıyla sanal ortamdaki cüzdanlar arasında transfer edilen bir dijital döviz olarak adlandırabiliriz. Günümüz finans dünyasındaki merkezi kurumların aksine kripto paraların arkasında herhangi bir merkezi kuruluş ya da otorite yoktur. Bu sebeple kripto varlıklar tamamıyla merkeziyetsiz ve şeffaf bir veri tabanına sahiptir. Bu veri tabanına verilen isim ise blok zincir olarak adlandırılır.

Kripto paralar temelde sadece sanal ortamda var olan, çoğunlukla fiziki bir karşılığı bulunmayan dijital varlıklardır. Bu varlıkların arkasında klasik finans dünyasındaki gibi kayıp ya da çalıntı durumlarında size güvence verecek kurumlar yoktur. Kripto paralar bu özelliği ile sorumluluğu kullanıcıyla özdeşleştirmiş merkeziyetsiz sistemlerdir.

Kripto para tarihi

Teknolojinin patlama çağı olan 1980’ler ve 1990’lardan itibaren belirli kripto para girişimleri mevcuttur. DigiCash, Flooz, Beenz gibi kripto para sitemleri geliştirilmiş olsa da bunlar çoğunlukla kara para aklama dolandırıcılık, sahtekârlık gibi sebeplerden dolayı hayatta kalamamışlardır. Günümüzde hayatına devam eden ilk kripto para olan Bitcoin ise 2009 yılında Satoshi Nakamoto takma isimli bir kişi ya da kişiler tarafından geliştirilmiştir. Açık kaynak kodlu bir yazılım olarak paylaşılan Bitcoin, uçtan uca şifrelemeli dosya paylaşım ağı benzeri bir platform üzerinden çalışır.

Kripto paraların genel özellikleri

Kripto paraların temelde aşağıdaki gibi bazı ortak özelliklere sahip olduğunu gözlemleyebiliriz:

  • Merkeziyetsizlik,
  • İşlem ve sahip kayıtları,
  • Yeni arz oluşturma kuralları,
  • Sahipliğinin kriptografik tekniklerle sadece sahibince ispat edilebilmesi,
  • Paranın sadece sahibinin emriyle el değiştirebilmesi,
  • Paranın sahibi tarafından aynı anda sadece bir kez harcanabilmesi (single spend).

Bu genel özellikler hemen hemen her kripto para için geçerli olsa da bazı kripto paralar bu kalıpların dışına çıkarak merkezi bir block zincir yapısına sahip olabilmektedirler. Buna en yaygın örneklerden biri olarak Facebook’un çıkarmayı planladığı kripto para örnek verilebilir. Kripto paralar temelde bir para türü olduğu için onun genel özelliklerini taşır. Kripto paralar değerli olduğuna inanıldığı ve taklit edilemediği için bir değere sahiptir. Örnek vermek gerekirse, günümüzde değer saklama aracı olarak kullanılan altını incelediğimizde onu değerli kılan en önemli faktörlerin arzının sınırlı olması ve insanların ona yüklediği değer olduğunu görürüz. İşte tam bu noktada kripto paralara değer katan en önemli unsurun da insanların onlara yüklediği değer olduğu ortaya çıkmaktadır. Verilen bu değerin sebepleri arasında sistemin yaklaşık 11 yıldır aralıksız ve hatasız olarak çalışması, kontrolün sadece ve sadece cüzdan sahibinde olması ve tamamıyla şeffaf bir yapıya sahip olması da önemli bir yere sahiptir.

Kripto paralar genel olarak merkeziyetsiz yani dağınık kullanıcı temelli bir sisteme sahiptir. Çoğu kripto paranın bir üretim sınırı vardır ve üretilen para miktarı arttıkça çözülmesi beklenen işlem türü daha da zorlaşır. Üretim işlemi şu anki kripto para dünyasında iki şekilde gerçekleşir. Bunlardan ilki Proof of Work (PoW) yani İş Kanıtı’dır. Bu üretim türünde madencilerin kripto para üretmek için belirli işlemleri çözmesi gerekir. Üretim işlemi madencilik yoluyla yapılır ve fiziksel bir madencilik olmasa dahi matematik problemler çözmeye dayalı işlemler gerektirir. Yani işlemci gücü ve internet bağlantısına sahip olduğunuz takdirde madencilik görevini, birisi tarafından görevlendirilmeksizin üstlenebilirsiniz. Bir diğer üretim yöntemi ise Proof of Stake (PoS) yani Hisse Kanıtı olarak adlandırılır. Bu yöntemde elinde kripto para olan madenciler bu paraları belirli madencilik havuzlarına yatırarak yeni kripto paralar kazanabilirler. Bütün bu işlemler kripto para sistemleri için gerekli olan güvenlik ağı yani blok zincir inşasında kullanılır.

Kripto paraların bir diğer önemli özelliği, her paranın aynı anda sadece bir kez harcanabilmesidir. Yani aynı kripto para aynı anda iki kere harcanamaz. Bu tür güvenlik açıklarını önlemek adına klasik finans dünyasında bu kayıtları tutan bir merkezi kuruluş olan bankalar vardır. Ancak blok zincir yardımıyla merkeziyetsiz bir ağda (Bitcoin gibi) işlemin gerçekleştirilebilmesi için sistemdeki her bir parçanın onay vermesi gereklidir. Bu işlemler herkes tarafından şeffaf bir şekilde görülebilmektedir. Bütün bu işlemler ve belirlenen tutarın transferi, alıcının ve göndericinin cüzdan adresleri ve blok zincir üzerinden gerçekleşir. Onaylama işlemi sadece madenciler tarafından gerçekleşir ve onaylanan işlem blok zincir üzerine kaydedilir. Bir işlem onaylandıktan sonra geri döndürülemez. 

Kripto varlıklara neden ihtiyaç duyarız?

Dijital varlıklar doğası gereği bütün sorumluluğu ve kontrolü kullanıcılara yüklediği için finans dünyasındaki bankaların rolünü üstelenmişlerdir. Kripto varlıkların içinde bulunduğu sistem kolayca ve hızlı bir şekilde para transferleri yapabileceğiniz, varlıklarınızın kontrolünün sadece sizin elinizde olduğu bir sistemdir. Örnek vermek gerekirse, bankacılık sistemi üzerinden yurtdışına göndermek istediğiniz bir miktar Amerikan Doları normal şartlar altında en az 1-2 gün sürede alıcıya ulaşırken kripto para ile bu işlemi aradaki bankaları ve prosedürleri ortadan kaldırılarak saniyeler içinde yapabilirsiniz. Bu sebeple kripto paralar genel anlamıyla kullanıcıya hız ve ölçeklenebilirlik kazandırmaktadır.

Kripto paralar hakkında daha fazla içerik için takipte kalın!